Verhaal

Dirk Hannema

Dirk Hannema werd op 16 september 1895 te Batavia (Nederlands-Indië) geboren als zoon van Dirk Hannema (1852-1931), directeur van een makelaarskantoor, en Jkvr. Hermine Elise de Stuers (1862-1940).

In 1900 keerde Dirk met zijn ouders terug naar Nederland. Het gezin vestigde zich te Den Haag, waar hij opgroeide in een milieu dat vooral bekend zou worden door de romans van Couperus. Hannema's moeder, afkomstig uit een kunstzinnige familie, ontving vele kunstenaars thuis. Het huis richtte zij modern in met Arts & Crafts meubelen en tapijten die zij liet ontwerpen door Theodoor Colenbrander. Zij bracht Hannema in contact met H.P. Bremmer, bij wie zij cursussen in esthetica volgde, en met de kunstkenner dr. Abraham Bredius. Deze jaren waren bepalend voor de ontwikkeling van Hannema tot verzamelaar en kunstkenner.

Na het gymnasium in Den Haag te hebben voltooid en zijn dienstplicht te hebben vervuld, schreef Hannema zich op aandrang van zijn vader op 22-jarige leeftijd in Leiden in voor een studie rechten. In 1919 verwisselde hij deze voor de studie kunstgeschiedenis in Utrecht. Vooral de colleges van prof.dr. W. Vogelsang waren van grote betekenis voor zijn vorming. Hannema voltooide de studie niet omdat hij in 1920 de kans kreeg in dienst te treden als wetenschappelijk assistent bij Museum Boymans in Rotterdam, toen nog gehuisvest in het Schielandhuis en van lokale en provinciale betekenis. Spoedig daarna werd Hannema op 26-jarige leeftijd benoemd tot directeur van dit museum.

 

Verkeerde wegen.

Mede dankzij Hannema's niet onsympathieke houding jegens de Duitse bezetter kunnen de activiteiten in Boymans tijdens de Tweede Wereldoorlog vrijwel ongestoord worden gecontinueerd.

Kort na de oorlog werd Hannema op non actief gesteld en later zelfs ontslagen als directeur van het museum Boymans, dit voornamelijk vanwege zijn rol in de oorlog.

Ook is vast komen te staan dat de in 1938 aangekochte en door vele kunstkenners geroemde 'Emmausgangers' niet van Vermeer was, maar in 1937 werd geschilderd door Han van Meegeren. Aanleg en intuïtie bleken niet voldoende, Hannema's oog niet onfeilbaar. Hannema zelf heeft zich nooit laten overtuigen en later nog enkele werken verzameld die hij eveneens aan Vermeer toeschreef.

 

De verzamelaar.

Van 1947 af stortte Hannema zich geheel op zijn eigen verzameling die, mede door de inbreng van de collectie van zijn ouders, reeds toen zeer omvangrijk was. Hij besloot deze verder uit te breiden en toegankelijk te maken voor het publiek. Daartoe betrokt hij kasteel Weldam bij Goor. Toen de eigenaar, de familie Zu Solms, daar in 1957 terugkeerde, moest Hannema uitzien naar een nieuw onderkomen dat hij vond op kasteel Het Nijenhuis in Wijhe.

Nadat de havezate Het Nijenhuis eeuwenlang in handen is geweest van verschillende adellijke families, kwam hieraan in 1934 een roemloos einde. Mede door de economische crisis van de jaren vóór de Tweede Wereldoorlog moest de familie Van Pallandt het landgoed van de hand doen. De familie Ankersmit te Deventer werd de nieuwe eigenaar.

De toestand waarin Het Nijenhuis verkeerde was deplorabel. Dit weerhield Hannema er niet van het voorname huis te bestemmen voor zijn verzameling, er zelf te gaan wonen en het gebouw open te stellen voor het publiek. De lokatie was perfect voor zijn doel en lag in een passende omgeving.

Om dit te kunnen realiseren moest overleg gevoerd worden met en medewerking worden verkregen van de eigenaar en de provinciale overheid. De privéverzameling bracht hij onder in de Stichting Hannema – de Stuers Fundatie.

 

Museum.

Dank zij de welwillende medewerking en financiële steun van de provincie kon Het Nijenhuis nadien uitgroeien tot een volwaardig museum; een ontwikkeling die stapsgewijs plaatsvond. Allereerst werd in 1969 het westelijk bouwhuis onder leiding van de Indonesische architect Kho Liang Ie gerestaureerd en tot expositieruimte verbouwd. In 1976 volgde het andere bouwhuis. Daarmee kreeg het museum de beschikking over twee moderne accomodaties, waar sindsdien menig tentoonstelling heeft plaatsgevonden.

Hannema overleed op kasteel Het Nijenhuis op 7 juli 1984.

Met de dood van Hannema ging de Fundatie een nieuwe fase in: zij werd een openbare instellling met een nevenvestiging in Zwolle.

                                                  Freerk Kunst.

Bronnen:

Grondman, A.C.M., www.wie is wie in Overijssel.nl; (Uit Overijsselse biografieën)

Hannema, D. Flitsen uit mijn leven als verzamelaar en museumdirecteur, (Rotterdam 1973).

www.nederlands.nl, De eenzame dood van Dirk Hannema.

Brandhof, Marijke van den, Een vroege Vermeer uit 1937, (Utrecht/Antwerpen, Het Spectrum, 1979).

Reacties